Irokezi to nazwa obejmująca zjednoczone plemiona Mohawków, Oneidów, Onandagów, Kajugów i Seneków, a od 1712 roku także Tuscarora. Plemiona te tworzą Indianie Ameryki Północnej, zamieszkujący tereny na południe od Rzeki Św. Wawrzyńca, cały stan Vermont, oraz obszary kanadyjskich prowincji Quebec i Ontario.

Określenie Iroquois posiada kilka potencjalnych źródeł pochodzenia:

1. Irokezi kończyli swoje przemowy frazą hiro kone. Hiro przetłumaczyć można jako mówiłem, zaś kone tłumaczy się na kilka sposobów. Te najważniejsze to: w bólu, w prawdzie, w radości. Frazę tą Irokezi wymawiali jako iokwe, czyli Iroquois.

2. Inne źródło mówi, że słowo Iroquois wywodzi się od francuskiej wersji nazwy ludów Huron (plemiona amerykańskie zamieszkujące tereny jeziora Huron), które było obraźliwe, a tłumaczono je jako Black Snakes. Dlaczego Irokezów określano tak negatywnymi słowami? Otóż byli oni wrogami Huronów i Algonkinów (plemię znad wielkich jezior), ci natomiast byli sprzymierzeńcami Francuzów. Tak więc obraźliwa nazwa Huronów, po sprzymierzeniu się z nimi Francuzów, przeszła na Irokezów.

Odrobina historii

Według legend, plemiona wchodzące w skład Irokezów przez wiele lat zwalczały się nawzajem. Zjednoczenia dokonano dopiero na początku XV. wieku. Tzw. Ligą Plemion kierowała rada pięćdziesięciu wodzów(od pięćdziesięciu plemion wchodzących w skład ligi). Wspólnie plemiona utworzyły jedną z najbardziej zaawansowanych cywilizacyjnie kultur amerykańskich. Jej przedstawiciele prowadzili osiadły tryb życia, byli rolnikami – uprawiali kukurydzę, fasolę i dynię. Trudnili się również myślistwem. Opracowali własną metodę wyrębu i wypalania. Zamieszkiwali domy mieszczące nawet do kilku rodzin. Jako, że w Lidze Plemion liczba mężczyzn przeważała nad ilością kobiet, Irokezi porywali kobiety z innych plemion. Czasem dokonywali również kidnapingu dzieci płci żeńskiej i wychowywali je niczym własne. Kobiety Irokezów, pomimo, że często nie były spokrewnione z plemionami, posiadały wysoki status społeczny. To do nich należał wybór rady plemiennej.
W późniejszym czasie przedstawiciele plemion pałali się handlem z Holendrami z Nowej Holandii (handel futrami bobrów). Prowadzili także wojny z Francuzami (sprzymierzeńcami Huronów). W czasie konfliktu pomiędzy Wielką Brytanią, a Francją o dominację w Ameryce Północnej, Irokezi pozostali neutralni. W późniejszym czasie, po uzyskaniu przez Stany Zjednoczone niepodległości, zostali wyparci ze swoich ziem. Zmuszono ich do ucieczki na brytyjskie obszary Kanady.
Irokezi prowadzili własną politykę i dysponowali własnym rządem reprezentatywnym, w skład którego zawsze wchodziło 14 osób z plemienia Onondaga, 10 przedstawicieli Cayuga, 9 osób z plemienia Eneida, oraz 9 członków plemienia Mohawk, a wreszcie 8 osób z Seneca. Plemię Tuscarora nie miało swoich przedstawicieli.

Irokezi dziś

Obecnie Irokezi są jedną z najbardziej tradycyjnych społeczności tubylczych Ameryki. Cechuje ich niezwykle silne poczucie własnej tożsamości. Zamieszkują głównie rezerwaty na granicy Kanady i USA. Wciąż kultywują tradycje Ligi Plemion, zachowują autonomię polityczną (nadal posiadają reprezentatywny rząd). Starają się kultywować własną kulturę, religię, a nawet niektóre języki (czirokeski, mohawk, oneida, cayuga) poszczególnych plemion.

Liczebność

W roku 2000, 45212 obywateli Stanów Zjednoczonych zadeklarowało, że pochodzi od Irokezów. 80822 oświadczyło natomiast, że w ich żyłach płynie między innymi krew Irokezów.